در تفسير خازن گويد : آن داراى هزار و دويست و نود يك كلمه و پنج هزار و هفتاد پنج حرف است . 3 - در مكى و مدنى بودن سوره اختلاف هست . از ابن عباس و عطا نقل شده : مكى است مگر چند آيه ، لا بد آياتى كه مسئله حج و جهاد و قربانى را مطرح مىكنند ، از حسن مفسّر نقل شده كه آن مدنى است ، مگر آياتى چند كه در سفر نازل گرديده است ولى چون عدد آيات حج ، قربانى و جهاد معتنا به است نمىشود گفت مكى است ، بلكه مدنى بودن مقرون به صحت است چنان كه گفته شد . 4 - علت تسميه ، به « سورهء حج » ظاهرا وقوع آيات حج در آنست مىشود گفت در زمان آن حضرت به اين نام مشهور بوده است . 5 - راجع به علت نزول بايد بدانيم : آيات : إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ . . . / 25 ، أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا . . . / 39 ، وَ الَّذِينَ هاجَرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ . . . / 58 نشان مىدهد كه مشركان مىگفته‌اند : مسلمانان را به مكه نخواهيم گذاشت ، و مسلمانان مىتوانسته‌اند در مقابل مشركان نيرو آماده كنند ، به تدريج اجازه جنگ به آنها داده مىشده و آنها كه در مكه مانده بودند لازم بود به مدينه هجرت كنند . بررسى اين مطالب و نيز بررسى حالات مشركان مكه و تذكر امر معاد سبب نزول اين سوره شده است . 6 - اين سوره با انذار در زمينهء معاد شروع مىشود ، و معاد مورد استدلال قرار مىگيرد ، آن گاه كسانى كه منكر معاد و نسبت به آن بىاعتنا هستند مورد ملامت قرار مىگيرند . بعد جريان جنگ « بدر » و عذاب كفار مطرح مىشود و به اهل ايمان